व्यक्ती विशेष
सामाजिक परिवर्तनाची धडाडीची वाटचाल : डॉ. कुमार लोंढे
कर्मवीर भाऊराव पाटील जयंती आणि डॉ. कुमार लोंढे यांचा वाढदिवस – २२ सप्टेंबर
समाजातील वंचित, दुर्बल आणि अन्यायग्रस्त घटकांसाठी कोणतीही अपेक्षा न ठेवता सातत्याने काम करणाऱ्या व्यक्तींमध्ये डॉ. कुमार लोंढे यांचे नाव आदराने घेतले जाते. सामाजिक, शैक्षणिक, आरोग्य, मानवाधिकार आणि औद्योगिक क्षेत्रात त्यांनी केलेले कार्य हे केवळ वैयक्तिक यशाची कहाणी नसून सामाजिक बांधिलकीचा एक प्रेरणादायी प्रवास आहे.
आंबेडकरी विचारांतून सामाजिक कार्याची सुरुवात
आटपाडी तालुक्यात अरुण भाऊ वाघमारे यांच्या मार्गदर्शनाखाली आंबेडकर चळवळीत काम करताना डॉ. कुमार लोंढे यांच्या सामाजिक कार्याला दिशा मिळाली. सामाजिक विषमता, अन्याय आणि वंचित घटकांच्या प्रश्नांची जाणीव त्यांना या चळवळीच्या माध्यमातून अधिक व्यापकपणे झाली.
त्यानंतर त्यांनी मुंबई येथे एड्स रुग्णालयात वैद्यकीय प्रॅक्टिस केली. वैद्यकीय क्षेत्रात काम करत असतानाच समाजसेवेची तळमळ त्यांनी कायम जपली.
सोशल डेव्हलपमेंट सोसायटीची स्थापना
सन २००८ मध्ये सोशल डेव्हलपमेंट सोसायटीची स्थापना करून सामाजिक कार्याला संस्थात्मक स्वरूप देण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. समाजातील गरजू घटकांना शिक्षण, आरोग्य आणि सामाजिक विकासाच्या माध्यमातून आधार देण्याचे काम या माध्यमातून पुढे नेण्यात आले.
याच सामाजिक बांधिलकीतून अंकुर चारिटेबल हॉस्पिटल, चांदापुरी येथे सुरू करण्यात आले. ग्रामीण भागातील नागरिकांना आरोग्यसेवा उपलब्ध व्हावी, हा या उपक्रमामागील महत्त्वाचा उद्देश राहिला.
शिक्षणाच्या माध्यमातून परिवर्तन
डॉ. कुमार लोंढे यांच्या कार्यातील सर्वात महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे सन २०१४ मध्ये सदाशिवराव देठे निवासी प्रशाला आणि डायमंड इंटरनॅशनल इंग्लिश स्कूलची स्थापना.
ग्रामीण आणि वंचित विद्यार्थ्यांना गुणवत्तापूर्ण शिक्षणाची संधी मिळावी, त्यांना स्पर्धेच्या युगात सक्षम होता यावे आणि शिक्षणातून त्यांच्या जीवनाला नवी दिशा मिळावी, या विचारातून शिक्षण क्षेत्रात त्यांनी पाऊल ठेवले.
आज या शैक्षणिक संस्थेची वाटचाल पुढे झाली असून आरसीसीच्या दोन मजली इमारतीत शाळा सुरू आहे, तसेच निवासी शिक्षणाची सुविधाही सुरू आहे. अनेक विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रवासाला या संस्थेच्या माध्यमातून आधार मिळत आहे.
मानवाधिकारांसाठी देशव्यापी कार्य
डॉ. कुमार लोंढे यांनी सामाजिक कार्याची व्याप्ती केवळ स्थानिक पातळीपुरती मर्यादित ठेवली नाही. सेंट्रल ह्युमन राइट्स संघटनेची स्थापना करून दिल्ली येथे कार्यालय सुरू केले. या माध्यमातून मानवाधिकारांच्या प्रश्नांवर देशभर काम करण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला.
तसेच डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्मारक समितीच्या केंद्र सरकारच्या समितीवर निवड झाल्याने त्यांच्या सामाजिक कार्याला आणखी व्यापक व्यासपीठ मिळाले.
मानवी हक्कांचे संरक्षण, अन्यायग्रस्तांना न्याय मिळवून देण्यासाठी प्रयत्न आणि वंचितांच्या प्रश्नांना व्यासपीठ उपलब्ध करून देणे, या दिशेने त्यांचे कार्य सुरू आहे.
उद्योग क्षेत्रातून रोजगार आणि संघटनात्मक वाटचाल
सामाजिक क्षेत्राबरोबरच आर्थिक स्वावलंबनालाही महत्त्व देत त्यांनी के. पी. जे. एस. इंडस्ट्रीजची स्थापना केली. त्याचबरोबर आंबेडकर राईट उद्योग संघटनेची स्थापना करून समाजातील उद्योजक आणि कामगार वर्गाच्या आर्थिक प्रगतीसाठी संघटनात्मक प्रयत्न केले.
अन्यायाविरोधात लढण्याची भूमिका
डॉ. कुमार लोंढे यांच्या कार्याची एक महत्त्वाची ओळख म्हणजे अन्यायाविरोधात धाडसाने उभे राहणे. समाजातील वंचित आणि दुर्बल घटकांवर अन्याय होत असल्यास त्यांच्या प्रश्नांसाठी आवाज उठवून त्यांना न्याय मिळवून देण्यासाठी प्रयत्न करणे, ही त्यांच्या कार्याची भूमिका राहिली आहे.
सामाजिक, राजकीय आणि आर्थिक चळवळींमध्येही त्यांनी सहकार्याची भूमिका घेत विविध उपक्रमांना हातभार लावला आहे.
स्वखर्चातून समाजकार्याची वाटचाल
या संपूर्ण प्रवासातील विशेष बाब म्हणजे अनेक सामाजिक उपक्रम स्वतःच्या खर्चातून आणि कोणत्याही वैयक्तिक अपेक्षेशिवाय करण्याची त्यांची भूमिका. प्रसिद्धी, पद किंवा वैयक्तिक लाभ यापेक्षा समाजातील गरजू व्यक्तीला मदत मिळावी आणि अन्यायग्रस्ताला न्याय मिळावा, या भावनेतून कार्य करण्याचा त्यांचा प्रयत्न राहिला आहे.
कर्मवीर भाऊराव पाटील यांनी शिक्षणाच्या माध्यमातून समाजपरिवर्तनाचा विचार रुजवला. त्याच सामाजिक बांधिलकीच्या स्मरणदिनी, २२ सप्टेंबर रोजी डॉ. कुमार लोंढे यांचा वाढदिवस साजरा होत आहे, हा त्यांच्या कार्याचा आढावा घेण्याचा एक विशेष योग आहे.
कार्याचा हा प्रवास प्रेरणादायी
आंबेडकरी चळवळीपासून सुरू झालेला प्रवास, वैद्यकीय सेवा, सोशल डेव्हलपमेंट सोसायटी, चारिटेबल हॉस्पिटल, शिक्षण संस्था, मानवाधिकार संघटन, उद्योग आणि वंचितांच्या न्यायासाठीची लढाई असा विविध क्षेत्रांना स्पर्श करणारा आहे.
समाजासाठी काहीतरी करण्याची इच्छा, अन्यायाविरोधात उभे राहण्याचे धाडस आणि कोणत्याही अपेक्षेशिवाय कार्य करण्याची वृत्ती या मूल्यांमुळे डॉ. कुमार लोंढे यांचा प्रवास अनेकांसाठी प्रेरणादायी ठरतो.
डॉ. कुमार लोंढे यांना वाढदिवसानिमित्त मनःपूर्वक शुभेच्छा!
त्यांच्या सामाजिक, शैक्षणिक, आरोग्य व मानवाधिकार क्षेत्रातील कार्याला अधिक व्यापकता लाभो आणि समाजातील वंचित घटकांसाठी त्यांची वाटचाल अशीच अविरत सुरू राहो, हीच सदिच्छा.
— जनतेचा आसूड परिवार
लेखक – संपादक ,राजू खरात सर
मो .8766858819
चांदापुरी
About the Author
